Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết tính đến nay, cả nước có 10 địa phương đang được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo các luật, nghị quyết riêng của QH, bao gồm TP HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa, Nghệ An, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ, Khánh Hòa và Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk). Thực hiện Nghị quyết 60/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, sẽ có 6 trong số 10 địa phương nêu trên chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, gồm TP HCM, Cần Thơ, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa và Đắk Lắk (liên quan TP Buôn Ma Thuột).
Việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh và kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện dẫn đến thay đổi về ranh giới địa lý, phạm vi quản lý, địa vị pháp lý, quy mô dân số, tình hình phát triển kinh tế - xã hội... của các địa phương. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có quy định chuyển tiếp về việc tiếp tục áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đang được thực hiện tại các địa phương thuộc diện sắp xếp, nhằm bảo đảm tính liên tục, ổn định của quy định pháp luật trong quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương này.
Do đó, Chính phủ đề xuất QH cho phép 5 địa phương sau sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh là TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Cần Thơ và các xã, phường mới tương ứng tại địa bàn TP Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) được tiếp tục thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành.
Tờ trình của Chính phủ nêu rõ các cơ chế, chính sách đặc thù đã được QH ban hành đều xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, phát huy tối đa tiềm năng, cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh, tạo động lực tăng trưởng vượt trội cho địa phương hoặc thực hiện thí điểm các mô hình, cơ chế, chính sách mới. Nhiều dự án đầu tư, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương đã được xây dựng, phê duyệt và thực hiện theo các cơ chế, chính sách này. Vì vậy, việc xây dựng quy định chuyển tiếp - nhằm tiếp tục phát huy các kết quả tích cực, tránh ảnh hưởng tiêu cực tới các kế hoạch, dự án đang triển khai và môi trường đầu tư kinh doanh - là hết sức cần thiết và cấp bách.
Theo Chính phủ, các cơ chế, chính sách đặc thù được xây dựng gắn liền với vị thế, vai trò và những đặc điểm riêng biệt của từng địa phương hoặc khu vực đô thị lõi. Theo đó, Hải Phòng là thành phố cảng, công nghiệp, dịch vụ logistics; Đà Nẵng là trung tâm du lịch, dịch vụ, công nghệ cao; Khánh Hòa phát triển kinh tế biển, du lịch biển; TP Buôn Ma Thuột là trung tâm vùng Tây Nguyên; TP HCM là đầu tàu kinh tế của cả nước và Cần Thơ là trung tâm động lực của vùng ĐBSCL.